Ferit PARLAK
Mücevher İhracatçıları Birliği Lider Vekili Ayhan Güner, 125 milyar dolarlık dünya pazarındaki hissesini 2023’te 7.55’e çıkaran ve 2025’de yüzde 10 hisse almayı hedefleyen mücevher ihracatçılarının ‘hammadde ithalatında kota’ nedeniyle amaç düşürdüğünü belirtti. Türkiye’nin dünya pazarından aldığı hissenin 2024’te yüzde 6’ya düşebileceğini söyleyen Güner, turistlere yapılan ve 10 milyar dolara yaklaşan satışlarında da düşüşün başladığına dikkat çekti.
Güner, “22 Kasım itibariyle gerçekleşen toplam mücevher ihracatımızda tablo ne yazık ki ihracatçı değil, ithalatçı ülke olmaya başladığımızı gösteriyor. Kasım ayı itibariyle ihracatımız geçen yılın tıpkı devrine nazaran yüzde 44.24 oranında düşerek 941 milyon dolardan 525 milyon dolara düşmüş durumda” dedi.
“11 aylık ihracat 150 tondan 140 tona geriledi”
İhracatta Kasım ayındaki önemli gerilemeye karşın Ocak-Kasım periyodu ihracatında yüzde 0.71 artışla 6.7 milyar dolarlık ihracat gerçekleştirildiğini lisana getiren Güner, “Ancak burada aldatıcı bir durum var. Altın fiyatlarının küresel bir yükseliş gösterdiği (2023’te ons fiyatı 2 bin dolarken, 2024’te ons fiyatı 2 bin 700 dolar. Yüzde 35 artış var) için kıymet olarak artış olmakla beraber ölçü olarak altın takı ihracatımız 150 tondan 140 tona geriledi” halinde konuştu.
“Altın takı ithalatında rekor”
Altın takı ithalatının ise 4 milyar dolara çıktığını vurgulayan Güner, “Yani 62 ton altın takı ithali gerçekleştirmişiz. Burada da kotanın tesirini görüyoruz. Hammadde ithal edemeyince, takı ithal ediliyor. Sadece eylül ayında yapılan altın takı ithalatımız 500 milyon dolara ulaştı. Zira bugün bir takıyı İtalya’dan ithal etmek Türkiye’de üretmekten daha ucuz hale geldi” dedi.
Güner, “Uluslararası istatistik kurumları tarafından derlenen dataları açıklayan TRADEMAP’e nazaran Türk mücevher ihracatı geçtiğimiz yıllarda yapılan çalışmalarla 8 milyar dolar düzeylerine gelmiş ve dünya mücevher pazarından aldığı hissesi da 2019’da yüzde 5,39’dan 2023’te 7,55’e kadar yükseltmiştir. Bugün yaklaşık 125 milyar dolara ulaşan olan dünya mücevher pazarından aldığımız hissesi daha da yükseltmek mümkündür. Ki kısa vadeli maksadımız yüzde 10 hisse almaktı” formunda konuştu.
Güner, “Ülkemizin tekrar ihracatçı pozisyona gelmesinin tek yolu altın ithalatının serbest olmasıdır. Altın emtiadır, hammaddedir ve üreticinin altına erişiminde rekabetçi olması kıymetlidir. Dubai, üretici için altında 300-400 dolarlara varan sübvansiyonlar uygulamaktadır. İtalya’da siparişi alan üretici sipariş evrakını götürerek bankalardan gereksinimi olan altını almaktadır. Türkiye’de sipariş alanlar altın bulamadığı için siparişi iptal ediyor” dedi.
“10 milyar dolarlık “dolaylı ihracat” da tehlikede”
Bavul ticareti ve turistlere satışlar nedeniyle, ihracatın aslında çok daha yüksek olduğuna dikkat çeken Güner, “Mücevher bölümünün ürettiği bitmiş takılar, 15 bin dolara kadar olan mikro ihracat, turiste yapılan satışlar ve çoklukla sınır komşularımız ve bankacılık ilgisi olmayan ülkelere bavul ticareti ile aslında çok daha yüksek. Ölçülemeyen bu ticaretin hacminin de 10 milyar dolar civarında olduğu kestirim ediyoruz” diye konuştu.
“Türkiye’den altın alan yüzde 5 fazla para ödüyor”
Güner, “Altın fiyatlarında oluşan farklılık, Türkiye’de çeyrek altın dediğimiz en temel yatırım için altın alanların da altını yüzde 5-6 oranında değerliye almasına neden olmaktadır. Altın yatırımcısı ticari olarak düşünmediği ve uzun vadeli aldığı için bunun çok farkında değil. Altın vakitle kıymet kazandıkça bunu tolere edebiliyor. Lakin bunu da bilmelerinde fayda var ki, Türkiye’de altın alan kişi, dünya fiyatlarıyla 1000 lira olan altını 1050-1060 liraya alıyor aslında” biçiminde konuştu.
“Sektör, kota nedeniyle yüzde 5 ziyan yazıyor”
Güner, “2023’te başlayan ve seçim sonrasında çok katı olarak uygulanan altın kotası, vakit zaman kilo başına 7-8 bin dolar düzeylerine kadar yükselmekle bir arada genel olarak ve hala 4-5 bin dolar farka neden olmuş ve mücevher üreticisi/ihracatçısı global rakiplerine nazaran hammadde tedarik ederken zarar etmeye başladı. Bu farklar kaçakçılığın artmasına neden oldu. Büyüme trendinin devam etmesi halinde kısa vadede 100 bin yeni istihdam yaratılması beklenmekteydi” dedi.
Yerli ve yabancı yatırımcılar Mısır’a gidiyor
Ayhan Güner, “Birleşik Arap Emirlikleri sıfır olan vergi oranını yüzde 5’e çıkartınca yüzlerce yatırımcı, üretici ve ihracatçı firma Türkiye’ye gelmişti. Kota uygulamasının uzaması üzerine bu yatırımcılar başta Mısır olmak üzere farklı ülkelere gitti. Üretim Mısır’a kayarken ticaret de Dubai’ye kaydı. Türk mücevher firmalarından kimileri da dokuma firmaları üzere işçiliğin çok daha uygun olduğu Mısır’a gitmeye başladı. Kalanlar da işçi azaltmak yoluna gideceklerini açıklamaya başladılar” dedi.
250 binin üzerine nitelikli çalışanın istihdam edildiği dalda atölyelerin kapanmaya başladığına dikkat çeken Güner, “Meksika’dan 130 kilo sipariş alan bir firmamız 2 ay altın tedarik etmeye çalışmış, edemeyince de müşterisinden özür dileyerek sipariş iptal etmek zorunda kalmıştır. Biz resmi ihracatımızı arttırmayı düşünürken bitmiş eser ithal eden bir ülke haline geldik. Bu gelişmeden keyifli olan ülkelerden birisi de en büyük rakiplerimizden İtalya. Emekliye ayrılmış ustalarına işbaşı yaptırarak Türkiye’den gelen siparişleri yetiştirmeye çalışıyorlar” diye konuştu.
Aslan hissesini İtalya aldı
Mücevher dalı özelinde emtia ithalatının, yüksek üretim ve ihracat kapasitesini karşılamak gayesiyle yapıldığını lisana getiren Güner şunları dedi;
“Bu kapsamda, mücevher bölümünün hammaddesi olan altın, gümüş, pırlanta üzere pahalı metaller ve taşlar büsbütün ithal edilmektedir. Bölümün altın ithalatı külçe, takoz, hurda olarak öne çıkmaktadır. Mücevher kesiminde emtia ithalatına ek olarak bitmiş takı ithalatı da yapılmaktadır. Hakikaten dal tıpkı vakitte iç pazara da üretim yaptığı için Türkiye’nin bitmiş takı ithalatı olağanda çok düşüktür. Lakin 2023 yılı itibariyle uygulanmaya başlanan altın kotası bu tabloyu değiştirdi. Bitmiş takı ihracatçısı olan Türkiye bitmiş takı ithal etmeye başladı.”
2023’te 8 milyar dolar resmi ihracat yapan Türkiye’nin tıpkı yıl 1 milyar dolarlık altın takı ithal ettiğini belirten Güner, “Bu sayı 2024 birinci 9 ayında yüzde 284 oranında artarak 4 milyar dolar oldu. Türkiye’nin 2024’te giderek artan altın takı ithalatında aslan hissesini İtalya almıştır. Yalnızca İtalya’dan yapılan ithalat 2023 toplamına nazaran yüzde 560,2 oranında artarak 3.5 milyar dolara yükseldi. Türkiye’deki mücevher fuarlarına olağanda 10-12 İtalyan firması katılırken ülkemizdeki özel durumdan dolayı son fuarda 60’ın üzerine İtalyan firma katılarak siparişlerini aldı” dedi.
