Yaklaşık 50 yıl süren boru sınırı yatırımlarıyla 2022’ye kadar AB’deki pazar hissesini yüzde 40’a kadar çıkaran Rusya, Ukrayna savaşı sonrasında ülkeye uygulanan yaptırımlar nedeniyle müşterilerini ABD, Katar ve Norveç üzere sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tedarikçilerine kaptırdı. Geçen yıl AB’ye yaklaşık 15 milyar metreküp doğal gaz sevk ederken, kelam konusu hacim 2021’de 201,7 milyar metreküp düzeyindeydi.
Rusya’da boru sınırlarıyla doğal gaz tedarikinde inhisar pozisyonunda bulunan Gazprom’un AB’deki müşterileri ortasında Macaristan, Slovakya ve Avusturya bulunuyordu. Son olarak Avusturyalı şirket OMV, geçen hafta yaptığı açıklamada, Gazprom’un 16 Kasım prestijiyle sevkiyatı durdurduğunu bildirmişti. Avrupa’da derinliği en fazla olan Hollanda merkezli sanal doğal gaz ticaret noktası TTF’de süreç gören aralık vadeli kontratlarda gaz fiyatları kelam konusu gelişmenin akabinde yükselişe geçti. Fiyatlar megavatsaat başına 47 Euro’ya kadar çıkarak son bir yılın en yüksek seviyesine ulaştı.
Ukrayna transit kontratının mühleti doluyor
Rusya ile Ukrayna ortasında 2019’da imzalanan ve 31 Aralık prestijiyle sona erecek doğal gaz transit muahedesine ait iki ülke ortasında müzakere yapılmaması da Avrupa’daki doğal gaz fiyatlarını artıran bir öbür unsur olarak ön plana çıkıyor.
Sovyetler Birliği devrinde inşa edilen Urengoy-Pomari-Ujgorod Boru Çizgisi, Sibirya’nın batısında çıkartılan doğal gazı Avrupa’ya Ukrayna üzerinden sevk etmek üzere Rusya’nın Suca kentine taşıyor. Ukrayna üzerinden Slovakya’ya uzanan çizgi, buradan Avusturya’ya gaz taşırken, Macaristan da buradan ulaştırılan kaynağın müşterileri ortasında yer alıyor.
Avrupa’ya giden Rus doğal gazının üçte birinin geçtiği Sohranivka dağıtım noktasında sevkiyat, Ukrayna tarafından Mayıs 2022’de durdurulurken, gaz sevkiyatı yalnızca Suca noktasından devam ediyor. Ukrayna Bakanlar Kurulu, Rus doğal gazının Ukrayna üzerinden Avrupa’ya akışını sağlayan mutabakatın 2024 sonrası için uzatılmayacağını duyurmuştu. Ukrayna idaresinin 2023 sonu için yayımladığı bilgilere nazaran, boru sınırları ile ülke üzerinden Avrupa’ya taşınan Rus gazı ölçüsü geçen yıl 2022’ye kıyasla yaklaşık yüzde 28 azalarak 15 milyar metreküpe gerilemişti. Ukrayna’nın kelam konusu mukavele sayesinde yılda 1 milyar dolar, Gazprom’un ise yılda 3 milyar dolar gelir elde ettiği varsayım ediliyor.
Gazprom kayıplarını telafi edebilecek mi?
Rus gazını Avrupa’ya taşıyan ana boru çizgileri Kuzey Akım 1, Kuzey Akım 2 ve Yamal-Avrupa atıl duruma düşerken, Ukrayna’dan sevkiyat yapılan iki boru çizgisinden birisi de devre dışı kalmıştı. Gazprom, 1999’dan bu yana birinci kere geçen yılı ziyanla kapatırken, Ukrayna üzerinden sevkiyatın durması halinde alternatif güzergahlar üzerinde çalışma yürütüyor.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 5 Eylül’de yaptığı açıklamada, Ukrayna’nın gaz mukavelesini uzatmaması halinde TürkAkım boru sınırı üzerinden sevkiyatın artabileceğini söylemişti. TürkAkım üzerinden sevkiyata ait Türkiye ile Rusya ortasında çalışmalar devam ederken, Rus güç şirketleri LNG’de ihracat kapasitesini artırmak istiyor. Fakat ABD’nin Rus LNG bölümüne yönelik yaptırımları bu alandaki gelişmelerde Moskova’nın elini zorluyor.
Rusya güçte gözünü Asya’ya çevirdi
Batılı ülkelerle Rusya ortasında yaşanan kopuş sürecinin akabinde, Asya-Pasifik ülkeleri, Rus doğal gaz dalının stratejik gelişimini belirleyen kilit pazarlar haline geldi.
Gazprom, Asya’nın en büyük gaz ihracatçıları ortasında yer alırken, Rusya’nın bölgeye sevkiyatı Sahalin-2 isimli LNG projesi ve Sibirya’nın Gücü boru çizgisi aracılığıyla sağlanıyor. Lakin uzmanlar, doğal gazda Asya-Pasifik’e yönlenmenin lojistik maliyetlerinde artışa yol açtığı ve Asyalı alıcıların Rusya’nın alternatifsiz kalmasının farkında olduğu uyarısında bulunuyor.
